VATANDAŞLIK

Terimler Sözlüğü

284 terim ve kısa açıklaması.

Terim ara

Acil Durum: Toplumun tamamının veya belli kesimlerinin normal hayat ve faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan ve acil müdahaleyi gerektiren olaylar ve bu olayların oluşturduğu kriz hali.
Açık Boşluk: Hukukta, bir konuya ilişkin yazılı veya yazısız hiçbir kuralın bulunmaması durumudur.
Açık Oy: Oylamanın, seçmenlerin tercihlerini aleni bir şekilde belli ederek kullanmasıdır.
Adli Yargı: Uyuşmazlıkların çözümü için genel görevli yargı koludur; hukuk ve ceza mahkemelerinden oluşur.
Af: İşlenmiş bir suçun sonuçlarının kısmen veya tamamen ortadan kaldırılmasıdır. Genel ve özel af olarak ikiye ayrılır.
Ağır Ceza Mahkemesi: Kanunların ayrıca görevli kıldığı hâller saklı kalmak üzere, ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezalarını gerektiren suçlarla ilgili davalara bakan ilk derece mahkemesidir.
Ahde Vefa: Sözleşmeye bağlılık ilkesi olup, tarafların yaptıkları sözleşmenin hükümlerine uymakla yükümlü olmalarıdır.
Aile Hukuku: Nişanlanma, evlenme, boşanma, velayet, vesayet gibi aile ilişkilerini düzenleyen medeni hukuk dalıdır.
Akit: İki veya daha fazla kişinin, hukuki bir sonuç doğurmak amacıyla karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla oluşturdukları hukuki işlemdir.
Alacak Hakkı: Sadece borç ilişkisinin karşı tarafına karşı ileri sürülebilen, bir şeyin verilmesini, yapılmasını veya yapılmamasını isteme yetkisi veren nispi haktır.
Alacaklı: Borç ilişkisinde, borçludan belirli bir davranışta bulunmasını (edimi) isteme hakkına sahip olan taraftır.
Aleniye İlkesi: Yargılamanın ve duruşmaların kanunda belirtilen istisnalar dışında herkese açık olarak yapılmasıdır.
Amir Hüküm: Tarafların anlaşarak aksini kararlaştıramayacakları, uyulması zorunlu olan hukuk kurallarıdır.
Anayasa: Devletin temel yapısını, yönetim biçimini, organlarını, bu organların görev ve yetkilerini, temel hak ve özgürlükleri düzenleyen en üstün hukuk normudur.
Anayasa Mahkemesi: Kanunların, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetleyen yüksek mahkemedir.
Anayasa Yargısı: Kanunların ve diğer bazı normların Anayasaya uygunluğunun denetlenmesini sağlayan yargısal faaliyettir.
Anayasanın Bağlayıcılığı: Anayasa hükümlerinin, yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olmasıdır.
Anayasanın Üstünlüğü: Normlar hiyerarşisinde Anayasanın en üstte yer alması ve hiçbir kanun veya normun Anayasaya aykırı olamaması ilkesidir.
Angarya Yasağı: Kişilerin zorla ve karşılıksız olarak çalıştırılmasının yasak olmasıdır.
Ara Seçim: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeliklerinde ölüm, istifa gibi nedenlerle boşalma olması durumunda, sadece boşalan üyelikler için yapılan seçimdir.
Asli Kurucu İktidar: Bir devletin ilk anayasasını yapan veya mevcut anayasayı tamamen ortadan kaldırarak yeni bir anayasa yapan, kendisinden önce gelen bir hukuk kuralıyla bağlı olmayan iktidardır.
Asliye Hukuk Mahkemesi: Dava konusunun değer ve miktarına bakılmaksızın malvarlığı haklarına ilişkin davalarla, şahıs varlığına ilişkin davalarda görevli olan temel ilk derece mahkemesidir.
Atatürk Milliyetçiliği: Türk Devletine vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkesin Türk sayıldığı, ırk, din ve mezhep ayrımı gözetmeyen, birleştirici ve bütünleştirici bir milliyetçilik anlayışıdır.
Ayırt Etme Gücü: Kişinin, makul ve mantıklı davranma, eylemlerinin sebep ve sonuçlarını anlayabilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin temel şartıdır.
Ayni Hak: Kişilere eşya üzerinde doğrudan doğruya hâkimiyet sağlayan ve herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır.
Azil: Kamu görevlilerinin veya seçilmiş kişilerin görevlerine yasal bir süreç sonunda son verilmesidir.
Bağışlama: Bağışlayanın, sağlararası bir hukuki işlemle malvarlığından bağışlanana karşılıksız olarak bir kazandırmada bulunmayı üstlendiği sözleşmedir.
Bağımsız İdari Otorite: Belirli bir uzmanlık alanında düzenleme ve denetleme yapmak üzere kurulan, yürütme organından özerk yapıdaki kamu tüzel kişileridir.
Bakan: Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olan, bakanlığın en üst amiri olarak belirli bir kamu hizmeti alanını yöneten yürütme organı üyesidir.
Basın Hürriyeti: Düşünce ve kanaatleri basın ve yayın yoluyla serbestçe açıklama, yayma ve bunlara ulaşma hakkıdır.
Başlangıç Hükümleri: Anayasa metninin başında yer alan ve Anayasanın dayandığı temel felsefeyi, ilkeleri ve amaçları belirten kısımdır.
Bekleme Süresi (İddet Müddeti): Evliliği sona eren kadının, yeniden evlenebilmesi için beklemesi gereken yasal süredir.
Belediye: Belde sakinlerinin mahalli ve müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organı seçmenler tarafından seçilerek oluşturulan kamu tüzel kişisidir.
Beyan: Bir kimsenin bir hukuki sonuç doğurmak amacıyla iradesini dış dünyaya açıklamasıdır.
Bilgi Edinme Hakkı: Herkesin, kamu kurum ve kuruluşlarının faaliyetleriyle ilgili bilgi ve belgeye ulaşma hakkıdır.
Borç: İki taraf arasında mevcut olan ve bir tarafı (borçlu) diğer tarafa (alacaklı) karşı belirli bir davranışta (edim) bulunmakla yükümlü kılan hukuki bağdır.
Borçlar Hukuku: Kişiler arasındaki borç ilişkilerini, bu ilişkilerin doğumunu, hükümlerini ve sona ermesini düzenleyen medeni hukuk dalıdır.
Borçlu: Borç ilişkisinde, alacaklıya karşı belirli bir edimi yerine getirmekle yükümlü olan taraftır.
Boşanma: Kanunda öngörülen sebeplerin varlığı halinde, hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona erdirilmesidir.
Bölünmez Bütünlük: Devletin, ülkesi ve milletiyle bir bütün olduğu ve hiçbir şekilde parçalanamayacağı ilkesidir.
Bütçe Hakkı: Halkın temsilcilerinden oluşan parlamentonun, hükümetin kamu harcamalarını yapma ve gelirlerini toplama konusunda izin ve yetki vermesi ve bunu denetlemesidir.
Cebri İcra: Borcunu rızasıyla yerine getirmeyen borçlunun, devlet gücü kullanılarak borcunu ödemeye zorlanmasıdır.
Ceza: Kanunda suç olarak tanımlanan bir fiili işleyen kişiye uygulanan, özgürlüğü kısıtlayıcı veya malvarlığını etkileyen yaptırımdır.
Ceza Ehliyeti: Bir kimsenin işlediği suçtan dolayı kusurlu sayılabilmesi ve hakkında ceza yaptırımı uygulanabilmesi için gerekli olan yaş ve akli yetkinlik durumudur.
Ceza Hukuku: Suç sayılan eylemleri, bu eylemleri gerçekleştirenlere uygulanacak yaptırımları ve ceza sorumluluğunun esaslarını düzenleyen kamu hukuku dalıdır.
Cezai Şart: Borçlunun borcunu hiç veya gereği gibi ifa etmemesi durumunda alacaklıya ödemeyi taahhüt ettiği, genellikle para olan edimdir.
Cumhurbaşkanı: Devletin başı ve yürütme yetkisinin sahibi olan, Türkiye Cumhuriyetini ve Türk Milletinin birliğini temsil eden kişidir.
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi: Cumhurbaşkanının, yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkardığı, kanun gücünde olan düzenleyici işlemdir.
Cumhuriyetçilik: Devlet yönetiminin, egemenliğin millete ait olduğu ve yöneticilerin seçimle işbaşına geldiği bir rejim olmasını ifade eden temel ilkedir.
Çekirdek Haklar: Savaş, seferberlik ve olağanüstü hâllerde dahi dokunulamayan, sınırlandırılamayan temel hak ve özgürlüklerdir.
Çekişmesiz Yargı: Taraflar arasında bir uyuşmazlığın bulunmadığı, mahkemeden sadece bir hukuki durumun tespiti, yaratılması veya değiştirilmesinin istendiği yargı türüdür.
Danıştay: İdari yargı alanında en üst temyiz mercii olan ve kanunla gösterilen belirli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakan yüksek mahkemedir.
Dava: Bir hakkın veya hukuki durumun mahkeme kararıyla korunmasını veya tespitini sağlamak amacıyla yargı organlarına yapılan başvurudur.
Def'i: Borçlunun, alacaklının hakkını inkâr etmeden, borcu yerine getirmekten kaçınmasını sağlayan özel bir nedene dayanarak ileri sürdüğü savunma hakkıdır.
Demokratik Devlet: Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu, yöneticilerin serbest ve adil seçimlerle belirlendiği, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alındığı devlet biçimidir.
Denetim: İdari veya yargısal makamların, bir işlem veya eylemin hukuka uygunluğunu kontrol etme faaliyetidir.
Dernek: Kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere, en az yedi gerçek veya tüzel kişinin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirmeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip kişi topluluğudur.
Devlet Memuru: Mevcut kuruluş biçimine bakılmaksızın, Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerince genel idare esaslarına göre yürütülen asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa ile görevlendirilen kişidir.
Devletleştirme: Kamu yararının zorunlu kıldığı durumlarda, özel teşebbüslerin kanunla kamu mülkiyetine geçirilmesidir.
Devletçilik: Devletin, özellikle ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda kalkınmayı sağlamak amacıyla planlama yapması ve bizzat faaliyette bulunması ilkesidir.
Dilekçe Hakkı: Vatandaşların ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye'de ikamet eden yabancıların kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara yazı ile başvurma hakkıdır.
Disiplin Cezası: Kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla, kanun, tüzük ve yönetmeliklerin emrettiği ödevleri yapmayan memurlara uygulanan yaptırımlardır.
Doğrudan Demokrasi: Halkın, egemenliği bizzat ve doğrudan doğruya kullandığı, aracısız bir demokrasi modelidir.
Dokunulmazlık: Belirli kamu görevlilerinin (özellikle milletvekillerinin) görevleriyle ilgili veya kişisel suçlarından dolayı, belirli usuller dışında tutuklanmasını, sorgulanmasını ve yargılanmasını engelleyen hukuki güvencedir.
Dürüstlük Kuralı: Herkesin, haklarını kullanırken ve borçlarını yerine getirirken dürüst, makul ve orta zekâlı bir insanın davranış biçimine göre hareket etmesi gerektiğini belirten temel hukuk ilkesidir.
Edim: Borç ilişkisinde borçlunun yerine getirmekle yükümlü olduğu, alacaklının ise istemeye yetkili olduğu davranış biçimidir.
Egemenlik: Devletin, kendi ülkesi sınırları içinde en üstün buyurma gücüne sahip olması ve uluslararası alanda diğer devletlerle eşit bir statüde bulunmasıdır.
Ehliyet: Kişilerin haklara ve borçlara sahip olabilme (hak ehliyeti) ve bu hakları kullanıp borç altına girebilme (fiil ehliyeti) yeteneğidir.
Emredici Hukuk Kuralları: Tarafların iradeleriyle aksini kararlaştıramayacakları, mutlaka uyulması gereken hukuk kurallarıdır.
Erginlik (Rüşt): Kişinin kanunda belirtilen yaşa gelmesi veya mahkeme kararıyla fiil ehliyetini tam olarak kullanmaya başlamasıdır.
Eşitlik İlkesi: Kanun önünde herkesin dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin eşit olmasıdır.
Eşya Hukuku: Kişilerin eşya üzerindeki hâkimiyet ve tasarruflarını, özellikle ayni hakları düzenleyen medeni hukuk dalıdır.
Evlat Edinme: Belirli şartların varlığı halinde, mahkeme kararıyla bir kişi ile başka bir kişinin çocuğu arasında soybağı ilişkisi kurulmasıdır.
Evlenme: Farklı cinsten iki kişinin tam ve sürekli bir hayat ortaklığı kurmak üzere, kanunun aradığı şartlara uygun olarak yaptıkları hukuki işlemdir.
Fesih: Sürekli bir borç ilişkisini, tek taraflı bir irade beyanıyla ileriye dönük olarak sona erdirme işlemidir.
Fiil Ehliyeti: Bir kişinin kendi fiilleriyle hak edinebilmesi ve borç altına girebilmesidir. Ayırt etme gücüne sahip olmak, ergin olmak ve kısıtlı olmamak şartlarına bağlıdır.
Fikri Haklar: Edebiyat, sanat, bilim ve düşünce ürünleri üzerinde sahip olunan, sahibine manevi ve mali yetkiler tanıyan mutlak haklardır.
Gabin (Aşırı Yararlanma): Bir sözleşmede taraflardan birinin tecrübesizliği, düşüncesizliği veya zor durumda kalmasından yararlanılarak edimler arasında açık bir oransızlık yaratılmasıdır.
Gaiplik: Ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandır haber alınamayan bir kimsenin, mahkeme kararıyla hukuken ölmüş sayılmasıdır.
Gayrimenkul: Özüne zarar verilmeksizin bir yerden başka bir yere taşınması mümkün olmayan, arazi, tapu kütüğünde ayrı sayfaya kaydedilen bağımsız ve sürekli haklar ile kat mülkiyeti kütüğüne kayıtlı bağımsız bölümler gibi mallardır.
Genel Af: Hem cezayı hem de suçu ortadan kaldıran, adli sicil kaydından silinmesini sağlayan af türüdür.
Genel İdare: Devlet tüzel kişiliği içinde yer alan ve tüm ülkeye yayılan merkezi idare teşkilatıdır.
Genel Müsadere: Bir suç nedeniyle, suçlunun kanunda belirtilenler dışındaki tüm malvarlığına el konulmasıdır ve yasaktır.
Genel Oy: Cinsiyet, servet, vergi, öğrenim durumu gibi sınırlamalar olmaksızın, tüm vatandaşların oy kullanma hakkına sahip olmasıdır.
Genelge: Kanunların ve yönetmeliklerin uygulanmasında yol göstermek, dikkat çekmek ve açıklama yapmak amacıyla idari makamlar tarafından astlarına gönderilen yazılı emirlerdir.
Gensoru: Meclisin, hükümeti veya bir bakanı siyasi olarak denetlemek amacıyla, belirli bir konuda hesap sorması ve güvenoyu isteyebilmesidir. (Parlamenter sistemde kalmıştır)
Gerçek Kişi: Sağ ve tam doğmak koşuluyla ana rahmine düştüğü andan itibaren hak ehliyetini kazanan insandır.
Geri Verme: Sebepsiz zenginleşme durumunda, malvarlığı artan kişinin, bu artışı haklı bir sebep olmaksızın aleyhine zenginleştiği kişiye iade etme yükümlülüğüdür.
Gizli Oy: Seçmenlerin oylarını, kimsenin görmeyeceği ve bilemeyeceği bir şekilde kullanmasıdır.
Görevsizlik Kararı: Bir mahkemenin, önüne gelen davanın kendi görev alanına girmediğini belirterek dosyayı görevli mahkemeye gönderme kararıdır.
Güvenlik Tedbiri: İşlediği suç nedeniyle toplum için tehlikeli olan kişiler hakkında, ceza yerine veya ceza ile birlikte uygulanan, iyileştirme ve koruma amaçlı yaptırımlardır.
Hak: Hukuk düzeni tarafından kişilere tanınan ve korunması istenebilen yetkidir.
Hak Ehliyeti: Her insanın sağ ve tam doğmak koşuluyla sahip olduğu, haklara ve borçlara ehil olma durumudur. Pasif bir ehliyettir.
Hâkimin Takdir Yetkisi: Kanunun, bir konuda karar verme yetkisini hâkimin vicdani kanaatine ve olayın özelliklerine göre değerlendirmesine bıraktığı durumdur.
Haksız Fiil: Hukuka aykırı bir fiille, kusurlu olarak başkasına zarar veren kişinin, bu zararı tazmin etme yükümlülüğünü doğuran borç kaynağıdır.
Halkçılık: Devletin ve yönetimin tüm eylem ve işlemlerinde halkın yararını gözetmesi, kanun önünde eşitliği ve sosyal adaleti sağlaması ilkesidir.
Halkoylaması (Referandum): Anayasa değişiklikleri gibi çok önemli bazı yasaların yürürlüğe girmesi için halkın oyuna sunulmasıdır.
Hasımsız İcra: Alacaklının, borçluya karşı bir mahkeme kararına ihtiyaç duymadan, doğrudan icra dairesi aracılığıyla başlattığı takip yoludur.
Hata: Bir hukuki işlemi yaparken, irade ile beyan arasında istemeden meydana gelen uyumsuzluktur.
Hıyanet-i Vataniye: Vatana ihanet suçunu ifade eden ve artık mevzuatta yer almayan eski bir terimdir.
Hısımlık: Bireyler arasında kan veya evlilik bağıyla kurulan hukuki yakınlıktır. Kan hısımlığı ve kayın hısımlığı olarak ayrılır.
Hiyerarşi: İdari teşkilat içinde yer alan makam ve memurların, ast-üst ilişkisi içinde birbirine bağlanmasıyla oluşan dikey yetki düzenidir.
Hukuk Devleti: Tüm eylem ve işlemlerinde hukuk kurallarına bağlı olan, vatandaşlarına hukuki güvenlik sağlayan, yargı denetimine açık olan ve temel hak ve özgürlükleri güvence altına alan devlettir.
Hukuk Boşluğu: Bir hukuki uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak yazılı veya yazısız hiçbir hukuk kuralının bulunmaması durumudur.
Hukukun Kaynakları: Hâkimin bir uyuşmazlığı çözerken başvuracağı asli (yazılı) ve tali (yazısız) kurallardır.
Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması: Sanık hakkında kurulan mahkûmiyet hükmünün, belirli bir denetim süresi içinde kasıtlı bir suç işlememesi ve yükümlülüklere uyması koşuluyla hukuki bir sonuç doğurmamasını ifade eden kurumdur.
Hükümsüzlük: Bir hukuki işlemin, kanunun öngördüğü kurucu veya geçerlilik şartlarını taşımaması nedeniyle hukuki sonuç doğurmamasıdır. Yokluk, butlan ve tek taraflı bağlamazlık gibi türleri vardır.
Hürriyeti Bağlayıcı Ceza: Suç işleyen kişinin özgürlüğünü kısıtlayan hapis cezalarıdır.
İbra: Alacaklının, borçlu ile yaptığı bir sözleşme ile alacak hakkından vazgeçerek borçluyu borcundan kurtarmasıdır.
İcap (Öneri): Bir sözleşme yapmak amacıyla, bir kişinin diğerine yönelttiği, sözleşmenin esaslı unsurlarını içeren ve bağlanma iradesini yansıtan ilk irade beyanıdır.
İçtima (Suçların Birleşmesi): Bir kişinin birden fazla suç işlemesi veya tek bir fiille birden fazla suçun oluşmasına neden olması durumunda cezaların nasıl birleştirileceğini düzenleyen ceza hukuku kurumudur.
İçtüzük: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin kendi çalışmalarını düzenlemek ve yönetmek amacıyla koyduğu kurallardır.
İdari Dava: İdari işlemler, eylemler ve sözleşmelerden doğan uyuşmazlıkların çözümü için idari yargıda açılan davadır.
İdari İşlem: İdare hukukuna tabi kamu gücü ve ayrıcalıkları kullanılarak, idarenin tek taraflı irade açıklamasıyla hukuk aleminde sonuç doğuran işlemleridir.
İdari Vesayet: Merkezi idarenin, yerinden yönetim kuruluşlarının işlemleri ve organları üzerinde sahip olduğu, hukuka uygunluk ve yerindelik denetimi yetkisidir.
İdari Yargı: İdarenin eylem ve işlemlerinin hukuka uygunluğunu denetleyen ve idari uyuşmazlıkları çözen yargı koludur.
İfa: Borçlunun, borçlandığı edimi hukuka uygun olarak yerine getirerek borcundan kurtulmasıdır.
İflas: Ticaret mahkemesi kararıyla, borçlarını ödeyemeyen bir tacirin tüm malvarlığının, alacaklılarının alacaklarını karşılamak üzere tasfiye edilmesidir.
İhmal: Bir kişinin, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak, öngörülebilir bir zararlı neticenin meydana gelmesine neden olmasıdır.
İhtar: Alacaklının, borçluyu borcunu ödemeye çağıran ve temerrüde düşüren yazılı veya sözlü bildirimidir.
İkametgâh (Yerleşim Yeri): Bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir.
İktisap: Bir hak veya mülkiyetin, hukuki bir işlem veya olay sonucunda bir kişi tarafından kazanılmasıdır.
İl Özel İdaresi: İl sınırları içinde, mahalli ve müşterek nitelikteki ihtiyaçları karşılamak üzere kurulan, karar organı seçmenler tarafından seçilen kamu tüzel kişisidir.
İlga: Bir kanun veya hukuk kuralının, kendisinden sonra çıkarılan bir kanunla yürürlükten kaldırılmasıdır.
İlliyet Bağı: Hukuki sorumluluğun doğabilmesi için, hukuka aykırı fiil ile ortaya çıkan zarar arasında bulunması gereken neden-sonuç ilişkisidir.
İnkılapçılık (Devrimcilik): Atatürk ilke ve inkılaplarını koruma, geliştirme ve çağın gereklerine göre sürekli yenileşmeyi hedefleme ilkesidir.
İntifa Hakkı: Başkasına ait bir eşya veya hak üzerinde, sahibine tam bir yararlanma yetkisi sağlayan sınırlı ayni haktır.
İptal Davası: Hukuka aykırı bir idari işlemin, menfaati ihlal edilenler tarafından idari yargıda ortadan kaldırılması için açılan davadır.
İrade Sakatlığı: Bir hukuki işlem yapılırken, kişinin iradesinin hata, hile veya ikrah (korkutma) gibi nedenlerle sağlıklı bir şekilde oluşmaması halidir.
İrtifak Hakkı: Bir gayrimenkul üzerinde, başka bir gayrimenkul veya kişi lehine, sahibine sınırlı bir yararlanma yetkisi veren ayni haktır.
İspat Yükü: Bir davada, iddia edilen bir olgunun varlığını veya yokluğunu mahkemeye kanıtlama görevinin hangi tarafa ait olduğunu belirten kuraldır.
İstimval: Olağanüstü durumlarda, idarenin bir bedel karşılığında taşınır mallara el koyması veya kişilere belirli yükümlülükler getirmesidir.
İştirak: Bir suçun, birden fazla kişi tarafından işbirliği içinde işlenmesidir.
İtiraz: Bir hukuki işleme veya karara karşı, kanunda öngörülen sürede ve usule göre karşı çıkma, kabul etmeme beyanıdır.
İyi Niyet: Bir hakkın kazanılmasında veya bir hukuki durumun oluşmasında, kişinin bir engelin varlığını bilmemesi veya bilebilecek durumda olmamasıdır.
İzale-i Şuyu: Paylı veya elbirliği mülkiyetine konu olan bir malın, paydaşlar arasındaki ortaklığının mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir.
Kabul: Bir sözleşmenin kurulması için, icaba (öneriye) karşılık verilen ve sözleşmeyi kurma iradesini yansıtan olumlu irade beyanıdır.
Kadük Olma: Bir kanun teklifinin, yasama dönemi sonuna kadar kanunlaşamaması nedeniyle kendiliğinden hükümsüz hale gelmesidir.
Kaimakam: İlçedeki en üst düzey mülki idare amiridir ve valiye bağlı olarak görev yapar.
Kamu Düzeni: Toplumun genel huzurunu, güvenliğini, sağlığını ve ahlakını koruyan temel kurallar bütünüdür.
Kamu Görevlisi: Kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişidir.
Kamu Hizmeti: Devlet veya diğer kamu tüzel kişileri tarafından, kamu yararı amacıyla topluma sunulan sürekli ve düzenli faaliyetlerdir.
Kamu Hukuku: Devlet ile kişiler veya devletin kendi kurumları arasındaki ilişkileri düzenleyen, kamu gücünün kullanıldığı hukuk dalıdır.
Kamu Malları: Devletin veya kamu tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunan ve kamunun yararlanmasına veya bir kamu hizmetine tahsis edilmiş olan mallardır.
Kamu Tüzel Kişiliği: Kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulan, devletten ayrı bir malvarlığına ve personele sahip, kamu gücü ayrıcalıklarını kullanabilen varlıklardır.
Kamulaştırma (İstimlak): Devlet veya kamu tüzel kişilerinin, kamu yararının gerektirdiği durumlarda, bedelini peşin ödemek şartıyla özel mülkiyette bulunan bir taşınmaza el koymasıdır.
Kanun: Anayasanın öngördüğü usullere göre yasama organı tarafından yapılan, genel, sürekli, soyut ve yazılı hukuk kurallarıdır.
Kanun Hükmünde Kararname: Yasama organının verdiği bir yetki kanununa dayanarak veya doğrudan Anayasadan alınan yetkiyle, yürütme organı tarafından çıkarılan, kanun gücünde düzenleyici işlemdir. (Artık yürürlükte değil)
Kanun Yararına Bozma: İlk derece mahkemelerince verilen ve temyiz edilmeksizin kesinleşen kararlardaki hukuka aykırılıkların, Yargıtay veya Danıştay tarafından giderilmesi için başvurulan olağanüstü bir kanun yoludur.
Kanunilik İlkesi (Suçta ve Cezada): Kimsenin, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamayacağını ve kimseye suç işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemeyeceğini ifade eden temel ilkedir.
Kanunsuz Emir: Kamu hizmetlerinde herhangi bir sıfat ve suretle çalışmakta olan kimsenin, üstünden aldığı emri, yönetmelik, tüzük, kanun veya Anayasa hükümlerine aykırı görmesi durumudur.
Karma Sözleşme: Kanunda düzenlenmiş farklı sözleşme tiplerinin unsurlarını bir araya getiren veya kanunda düzenlenmemiş yeni bir sözleşme türüdür.
Kast: Bir suçun kanuni tanımındaki unsurları bilerek ve isteyerek gerçekleştirmektir.
Kaza-i Rüşt: On beş yaşını dolduran küçüğün, kendi isteği ve velisinin rızasıyla, mahkemece ergin kılınmasıdır.
Kesin Hüküm: Bir dava hakkında verilen ve olağan kanun yolları tükenmiş veya süresi içinde başvurulmamış olan, artık tartışılamayacak ve değiştirilemeyecek nihai karardır.
Kısıtlılık: Kanunda belirtilen sebeplerle (akıl hastalığı, savurganlık vb.) fiil ehliyeti mahkeme kararıyla sınırlandırılan ergin kişilerin durumudur.
Kişi Hak ve Hürriyetleri: Devletin müdahale edemeyeceği, bireyin özel yaşamını, maddi ve manevi varlığını koruyan negatif statü haklarıdır.
Kişilik: Hukuk düzeninde haklara ve borçlara sahip olabilen varlıktır. Gerçek kişiler ve tüzel kişiler olarak ikiye ayrılır.
Kolluk: Kamu düzenini sağlamak, korumak ve bozulduğunda eski haline getirmekle görevli idari faaliyetlerdir. Adli ve idari kolluk olarak ikiye ayrılır.
Konut Dokunulmazlığı: Kişinin özel yaşamının geçtiği konutuna, kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emri olmadıkça girilememesi, arama yapılamaması ve buradaki eşyaya el konulamamasıdır.
Köy: Nüfusu iki binden az olan, cami, okul, otlak gibi ortak malları bulunan ve toplu veya dağınık evlerde oturan insanların oluşturduğu en küçük yerel yönetim birimidir.
Kusur: Hukuka aykırı bir fiili işleyen kişinin, bu fiili işlerken sahip olduğu iradi durumdur. Kast ve ihmal olarak ikiye ayrılır.
Kusursuz Sorumluluk: Bir kişinin, kusurlu olmasa dahi, kanunda öngörülen belirli durumlarda başkasına verdiği zarardan sorumlu tutulmasıdır.
Kurucu Meclis: Bir devletin anayasasını yapmak veya değiştirmek üzere özel olarak oluşturulan meclistir.
Kuvvetler Ayrılığı: Devletin yasama, yürütme ve yargı organlarının birbirinden bağımsız olması ve birbirini denetlemesi ilkesidir.
Laiklik: Devletin, din ve vicdan özgürlüğünü güvence altına alması, tüm dinlere eşit mesafede durması, hukuk kurallarını dine değil, akla ve bilime dayandırması ilkesidir.
Maddi Hukuk: Kişiler arasındaki ilişkileri ve bu ilişkilerden doğan hak ve yükümlülükleri düzenleyen hukuk kurallarıdır.
Maddi Unsur: Ceza hukukunda, suçun dış dünyada gerçekleşen hareket, netice ve illiyet bağından oluşan kısmıdır.
Mahalli İdare (Yerinden Yönetim): İl, belediye ve köy halkının mahalli ve müşterek ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan, karar organları halk tarafından seçilen kamu tüzel kişileridir.
Mahfuz Hisse (Saklı Pay): Miras bırakanın, üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kanun tarafından belirli yasal mirasçılar için ayrılmış olan miras payıdır.
Mahkeme: Yargı yetkisini kullanan, uyuşmazlıkları çözen ve adaleti sağlayan devlet organıdır.
Mal Rejimi: Eşlerin, evlilik birliği süresince edindikleri mallar üzerindeki hak ve yükümlülüklerini ve evliliğin sona ermesi halinde bu malların nasıl paylaşılacağını düzenleyen kurallar bütünüdür.
Manevi Tazminat: Hukuka aykırı bir eylem nedeniyle kişilik hakları saldırıya uğrayan kişinin, duyduğu acı, elem ve üzüntüyü gidermek amacıyla ödenen paradır.
Manevi Unsur: Ceza hukukunda, failin işlediği fiil ile arasındaki psikolojik bağı ifade eden, kast veya taksirden oluşan suç unsurudur.
Masumiyet Karinesi: Suçluluğu kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağı temel ceza hukuku ilkesidir.
Medeni Hukuk: Kişilerin doğumundan ölümüne kadar olan süreçteki özel hukuk ilişkilerini (kişi, aile, miras, eşya) düzenleyen en geniş kapsamlı özel hukuk dalıdır.
Meclis Araştırması: Belli bir konuda bilgi edinmek için Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılan incelemedir.
Meclis Soruşturması: Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında, görevleriyle ilgili suç işledikleri iddiasıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından yapılan inceleme ve soruşturma usulüdür.
Meclis Başkanı: Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni temsil eden, Meclis çalışmalarını yöneten ve tarafsız olması gereken kişidir.
Memur: Devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerinde, genel idare esaslarına göre asli ve sürekli kamu hizmetlerini yürüten görevlidir.
Menkul: Özüne zarar verilmeksizin bir yerden başka bir yere taşınabilen maddi mallardır.
Merkezi İdare: Kamu hizmetlerinin devlet merkezinden ve merkeze bağlı taşra teşkilatı aracılığıyla yürütüldüğü idari yapıdır.
Meşru Müdafaa (Haklı Savunma): Bir kimsenin, kendisine veya başkasına yönelmiş haksız bir saldırıyı, o anki hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı bir şekilde defetmek zorunda kalmasıdır.
Milletlerarası Antlaşma: Türkiye Cumhuriyeti adına, yabancı devletlerle veya uluslararası kuruluşlarla yapılan ve kanun hükmünde olan yazılı anlaşmalardır.
Milletvekili: Genel oyla seçilen, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde milleti temsil eden kişidir.
Miras: Bir kimsenin ölümüyle birlikte, alacak ve borçlarından oluşan ve mirasçılarına geçen malvarlığıdır (tereke).
Miras Hukuku: Bir gerçek kişinin ölümünden sonra, para ile ölçülebilen hak ve borçlarının akıbetini düzenleyen medeni hukuk dalıdır.
Mirasçı: Miras bırakanın ölümü üzerine, onun malvarlığı (tereke) üzerinde hak sahibi olan gerçek veya tüzel kişidir.
Muhtar: Köy veya mahalle yönetiminin başında bulunan ve seçimle işbaşına gelen kişidir.
Muris: Miras bırakan, ölen kişidir.
Mutlak Hak: Sahibine, maddi veya gayrimaddi bir mal üzerinde geniş yetkiler veren ve herkese karşı ileri sürülebilen haktır.
Muvazaa: Tarafların, üçüncü kişileri aldatmak amacıyla, gerçek iradelerine uymayan bir görünüş yaratmak konusunda anlaşarak yaptıkları hukuki işlemdir.
Mücbir Sebep: Borçlunun faaliyet ve işletmesi dışında meydana gelen, önlenmesi mümkün olmayan, borcun ihlaline mutlak ve kaçınılmaz bir şekilde yol açan olağanüstü olaydır.
Mülkiyet Hakkı: Bir eşya üzerinde, sahibine kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkilerini veren en geniş kapsamlı ayni haktır.
Müsadere: Suç işlenmesinde kullanılan veya suçtan elde edilen eşyanın veya maddi menfaatlerin mülkiyetinin devlete geçirilmesidir.
Nafaka: Kanunen yardım etme yükümlülüğü bulunan bir kimsenin, yoksulluğa düşen yakınına ödemek zorunda olduğu paradır.
Nisap (Yeter Sayı): Bir meclis veya kurulun toplanabilmesi (toplantı yeter sayısı) veya karar alabilmesi (karar yeter sayısı) için gereken en az üye sayısıdır.
Nispi Hak: Sadece belirli bir kişiye veya kişilere karşı ileri sürülebilen, alacak hakkı gibi haklardır.
Normlar Hiyerarşisi: Hukuk kurallarının Anayasa başta olmak üzere, alt alta ve üst üste sıralanarak oluşturduğu, alttaki normun geçerliliğini üsttekinden aldığı soyut yapı.
Olağan Kanun Yolları: Henüz kesinleşmemiş mahkeme kararlarına karşı başvurulabilen itiraz, istinaf ve temyiz gibi yollardır.
Olağanüstü Hal: Anayasal düzeni veya temel hak ve hürriyetleri ortadan kaldırmaya yönelik yaygın şiddet hareketlerinin ortaya çıkması veya şiddet olayları nedeniyle kamu düzeninin ciddi şekilde bozulması halleridir.
Olağanüstü Kanun Yolları: Kesinleşmiş mahkeme kararlarına karşı, kanunda sayılan istisnai durumlarda başvurulabilen yollardır.
Oy Hakkı: Vatandaşların, devlet yönetimine katılmak amacıyla seçimlerde adaylar veya seçenekler arasında tercih yapma hakkıdır.
Ölüm Karinesi: Bir kimsenin, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolması halinde, o yerin en büyük mülki amirinin emriyle, hakkında ölmüş gibi işlem yapılmasıdır.
Ön Alım Hakkı (Şufa): Paylı mülkiyette, bir paydaşın payını üçüncü bir kişiye satması durumunda, diğer paydaşlara aynı şartlarla o payı öncelikle satın alma yetkisi veren haktır.
Örf ve Adet Hukuku: Toplumda uzun süreden beri tekrarlanan ve genel bir inanışla desteklenen, devlet tarafından da yaptırıma bağlanan yazısız hukuk kurallarıdır.
Örtülü Boşluk: Kanunda bir düzenleme olmasına rağmen, bu düzenlemenin tatmin edici olmaması veya adaletsiz bir sonuç doğurması nedeniyle hâkimin müdahalesini gerektiren durumdur.
Özel Hukuk: Kişilerin birbirleriyle olan eşitliğe dayalı ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır.
Özel Hayatın Gizliliği: Herkesin, özel yaşamına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıdır.
Parlamento Kararı: Yasama organının kanun dışındaki yasama işlemleridir ve genellikle meclisin iç işleyişiyle ilgilidir.
Rehin Hakkı: Alacaklının, alacağını güvence altına almak amacıyla, borçluya veya üçüncü bir kişiye ait bir mal üzerinde kurulan ve alacak ödenmediğinde malı sattırma yetkisi veren sınırlı ayni haktır.
Resmi Gazete: Türkiye Cumhuriyeti'nin kanun, kararname, yönetmelik gibi mevzuatının ve bazı ilanların yayımlandığı resmi yayın organıdır.
Rücu Hakkı: Başkasının borcunu ödeyen veya başkasının fiilinden dolayı tazminat ödemek zorunda kalan bir kişinin, asıl sorumluya dönerek ödediği miktarı talep etme hakkıdır.
Saklı Pay (Mahfuz Hisse): Miras bırakanın, üzerinde serbestçe tasarruf edemeyeceği, kanun tarafından belirli yasal mirasçılar için ayrılmış olan miras payıdır.
Sayıştay: Merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderlerini Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetleyen ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlayan yüksek denetim organıdır.
Sebepsiz Zenginleşme: Bir kimsenin malvarlığının, haklı bir sebep olmaksızın başka bir kimsenin malvarlığı aleyhine artması durumunda ortaya çıkan borç kaynağıdır.
Seçim: Vatandaşların, kendilerini yönetecek temsilcileri veya devlet başkanını belirlemek için oy kullanma işlemidir.
Seçimlerin Genel Yönetimi ve Denetimi: Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde yönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma görevidir.
Sınırlı Ayni Hak: Mülkiyet hakkı gibi tam bir hâkimiyet sağlamayan, sahibine sadece belirli ve sınırlı yetkiler (yararlanma veya sattırma gibi) veren ayni haklardır.
Sınırlı Ehliyetli: Ayırt etme gücüne sahip ve ergin olup, kendilerine yasal danışman atanmış kişilerdir. Belirli işlemleri yasal danışmanın onayıyla yapabilirler.
Sınırlı Ehliyetsiz: Ayırt etme gücüne sahip küçükler ile ayırt etme gücüne sahip kısıtlılardır. Kural olarak işlemleri yasal temsilcilerinin rızasıyla yapabilirler.
Siyasi Haklar ve Ödevler: Vatandaşların devlet yönetimine katılmasını ve siyasi faaliyette bulunmasını sağlayan haklardır.
Siyasi Parti: Benzer siyasi görüşleri paylaşan vatandaşların, ülke yönetiminde söz sahibi olmak ve siyasi iktidarı elde etmek amacıyla örgütlendikleri kuruluştur.
Sosyal Devlet: Vatandaşlarının sosyal ve ekonomik durumlarıyla ilgilenen, onlara asgari bir yaşam standardı sağlamayı, sosyal adaleti ve fırsat eşitliğini gerçekleştirmeyi amaçlayan devlettir.
Soybağı: Bir çocuk ile anne ve babası arasındaki hukuki bağdır.
Sorumluluk: Bir kişinin, kendi eylemlerinin veya sorumlu olduğu kişilerin eylemlerinin sonuçlarına katlanma yükümlülüğüdür.
Sözleşme: İki veya daha fazla kişinin, hukuki bir sonuç doğurmak amacıyla karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanlarıyla oluşturdukları hukuki işlemdir.
Sözleşme Özgürlüğü: Kişilerin, kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla, istedikleri kişiyle, istedikleri konuda ve şekilde sözleşme yapabilme serbestisidir.
Sulh Hukuk Mahkemesi: Kanunlarda özel olarak belirtilen ve genellikle daha basit nitelikteki uyuşmazlıklara bakan tek hâkimli bir ilk derece mahkemesidir.
Suç: Ceza kanununda karşılığında bir yaptırım öngörülen, hukuka aykırı, kusurlu ve tipe uygun insan davranışıdır.
Suçüstü Hali: İşlenmekte olan suçu veya henüz işlenmiş olan fiil ile fiilin işlenmesinden hemen sonra takip edilen veya fiilin pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanan kimsenin durumunu ifade eder.
Şekli Anayasa: İçeriğinden bağımsız olarak, normal kanunlardan daha zor ve farklı usullerle yapılan ve değiştirilebilen hukuk kurallarını içeren anayasa türüdür.
Şekli Hukuk: Bir hakkın nasıl korunacağını, davaların nasıl açılacağını ve yargılamanın nasıl yapılacağını düzenleyen usul kurallarını içeren hukuk dalıdır.
Şüphelinin Hakları: Yakalanan veya gözaltına alınan kişinin, susma, müdafiiden yararlanma, yakınlarına haber verme gibi kanunla güvence altına alınmış haklarıdır.
Tabii Hâkim (Kanuni Hâkim) İlkesi: Kimsenin, kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamayacağı ve bir kimseyi yargılamak için olağanüstü yargı mercileri kurulamayacağı ilkesidir.
Tali Kurucu İktidar: Mevcut bir anayasanın, yine o anayasanın öngördüğü usul ve kurallara göre belirli maddelerini değiştiren iktidardır.
Tam Ehliyetli: Ayırt etme gücüne sahip, ergin ve kısıtlı olmayan kişilerdir. Hukuki işlemleri tek başlarına yapabilirler.
Tam Ehliyetsiz: Ayırt etme gücü olmayan kişilerdir. Hukuki işlemleri hiçbir şekilde yapamazlar, yaptıkları işlemler hukuken geçersizdir.
Tam Yargı Davası: İdari eylem ve işlemlerden dolayı hakları ihlal edilenlerin, bu eylem ve işlemler nedeniyle uğradıkları zararların tazmini için idari yargıda açtıkları davadır.
Taksir: Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak, kanunda suç olarak tanımlanan bir fiilin neticesini öngörmeyerek gerçekleştirmektir.
Takyidat: Bir mülkiyet hakkını veya başka bir ayni hakkı sınırlayan şerhler, beyanlar ve rehinler gibi tapu sicilindeki kayıtlardır.
Tali Hukuk Kaynakları: Hâkimin, bir uyuşmazlığı çözerken yazılı kaynaklarda hüküm bulamadığında başvurduğu örf ve adet hukuku gibi kaynaklardır.
Tazminat: Hukuka aykırı bir fiil sonucunda başkasının malvarlığında veya şahıs varlığında meydana gelen zararın giderilmesi amacıyla ödenen bedeldir.
TBMM Başkanlık Divanı: Meclis Başkanı, başkanvekilleri, kâtip üyeler ve idare amirlerinden oluşan, Meclis'in idari ve mali işlerini yürüten kuruldur.
Tek Taraflı Hukuki İşlem: Sadece bir tarafın irade beyanıyla hukuki sonuç doğuran işlemlerdir.
Temel Hak ve Hürriyetler: İnsanın doğuştan sahip olduğu, devredilemez, vazgeçilemez ve dokunulamaz hak ve özgürlüklerdir.
Temerrüt: Borçlunun, muaccel (istenebilir) bir borcu, alacaklının ihtarına rağmen zamanında ifa etmemesi durumudur.
Temyiz: Bölge adliye veya bölge idare mahkemelerince verilen nihai kararların, hukuka uygunluk yönünden Yargıtay veya Danıştay tarafından incelenmesi için başvurulan kanun yoludur.
Tenkis Davası: Miras bırakanın, saklı paylı mirasçıların saklı paylarına tecavüz eden tasarruflarının, kanuni sınıra indirilmesi için açılan davadır.
Tereke: Miras bırakanın ölümü anında sahip olduğu, para ile ölçülebilen tüm hak, alacak ve borçlarının oluşturduğu malvarlığıdır.
Teşebbüs: Failin, işlemeyi kastettiği bir suçu elverişli hareketlerle doğrudan doğruya icraya başlayıp da elinde olmayan nedenlerle tamamlayamaması halidir.
Tüzel Kişi: Belirli bir amacı gerçekleştirmek üzere örgütlenmiş, hukuk düzeni tarafından kendilerine hak ehliyeti tanınan kişi veya mal topluluklarıdır.
Uyuşmazlık Mahkemesi: Adli, idari ve askeri yargı mercileri arasındaki görev ve hüküm uyuşmazlıklarını kesin olarak çözümlemeye yetkili yüksek mahkemedir.
Üst Hakkı: Başkasına ait bir arazinin altında veya üstünde yapı yapmak veya mevcut bir yapıyı muhafaza etmek yetkisi veren bir irtifak hakkıdır.
Vakıf: Gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluğudur.
Vali: İlde devletin ve hükümetin temsilcisi ve ayrı ayrı her bakanın mümessili ve bunların idari ve siyasi yürütme vasıtasıdır.
Vasi: Vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukuki işlemlerde onu temsil etmekle yükümlü olan kişidir.
Vasiyetname: Bir kimsenin, ölümünden sonra malvarlığı üzerinde yapılmasını istediği tasarrufları ve son arzularını içeren tek taraflı hukuki işlemdir.
Vatandaşlık: Bir kişiyi devlete bağlayan hukuki ve siyasi bağdır.
Velayet: Ergin olmayan çocuğun veya kısıtlanmış ergin çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsili konusunda anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünüdür.
Vesayet: Kanunda belirtilen durumlarda, küçüklerin ve kısıtlıların menfaatlerini korumak amacıyla kurulan hukuki bir kurumdur.
Yaptırım (Müeyyide): Bir hukuk kuralına uyulmaması halinde, devlet gücüyle karşılaşılan tepkidir.
Yargı Yolu: Bir uyuşmazlığın çözümü için başvurulabilecek mahkemeler ve hukuki süreçlerdir.
Yargıtay: Adli yargı alanında mahkemelerce verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme mercii olan yüksek mahkemedir.
Yasama: Kanun yapma, değiştirme ve kaldırma yetkisidir.
Yasama Dokunulmazlığı: Milletvekillerinin, Meclis kararı olmadıkça tutuklanmasını, sorguya çekilmesini, tutuklanmasını ve yargılanmasını engelleyen bir güvencedir.
Yasama Sorumsuzluğu: Milletvekillerinin, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlerinden, Meclis'te ileri sürdükleri düşüncelerden dolayı sorumlu tutulamamalarıdır.
Yasama Yılı: Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin bir yıllık çalışma dönemidir.
Yasal Mirasçı: Kanun tarafından mirasçı olarak belirlenen kişilerdir.
Yazılı Soru: Milletvekillerinin, Cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlara, görev alanlarıyla ilgili bir konuda yazılı olarak sordukları ve yazılı olarak cevap istedikleri denetim yoludur.
Yerel Yönetimler: İl, belediye ve köy halkının mahalli ve müşterek nitelikteki ihtiyaçlarını karşılamak üzere kurulan kamu tüzel kişileridir.
Yerindelik Denetimi: Bir idari işlemin sadece hukuka uygunluğunu değil, aynı zamanda kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun olup olmadığını da denetlemektir.
Yetki: İdari makamların, kanunla belirlenmiş sınırlar içinde belirli konularda karar alma ve işlem yapma gücüdür.
Yetki Gaspı: Bir idari makamın, görev alanı tamamen dışında olan bir konuda işlem yapmasıdır.
Yokluk: Bir hukuki işlemin, kanunun öngördüğü kurucu unsurlardan birine sahip olmaması nedeniyle hiç doğmamış sayılmasıdır.
Yorum: Bir hukuk kuralının anlamını ve kapsamını belirlemek amacıyla yapılan zihinsel faaliyettir.
Yönetmelik: Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere çıkardıkları yazılı hukuk kurallarıdır.
Yürürlük: Bir hukuk kuralının, uygulanabilir hale gelmesi, hukuki sonuç doğurmaya başlamasıdır.
Yürütme: Devletin, yasama organı tarafından çıkarılan kanunları uygulama ve idari faaliyetleri yürütme görevidir.
Yüksek Seçim Kurulu: Seçimlerin genel yönetimini ve denetimini sağlayan, seçimlerle ilgili tüm yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleyip kesin karara bağlayan organdır.
Zamanaşımı: Kanunda belirtilen sürenin geçmesiyle bir hakkın kazanılması veya bir borçtan kurtulma imkânının doğmasıdır.
Zarar: Bir kimsenin malvarlığında veya şahıs varlığında, iradesi dışında meydana gelen eksilmedir.
Zilyetlik: Bir eşya üzerinde fiili hâkimiyet kurma durumudur.
Zorunluluk Hali (Iztırar Hali): Bir kimsenin, kendisinin veya başkasının bir hakkına yönelik ağır ve muhakkak bir tehlikeyi, başka türlü korunamayacak olması nedeniyle, üçüncü bir kişinin malına zarar vererek bertaraf etmesidir.